logo PTH
<= POWRÓT



























Zebrania referatowe Lubelskiego Oddziału PTH




dr Krzysztof Czernaś
Katedra Ekologii Ogólnej, Akademia Rolnicza w Lublinie
e-mail do autora

Produktywność zbiorowisk glonów psammonowych w przybrzeżnej strefie mezotroficznego j. Piaseczno (Wschodnia Polska).

Key words - lake, algae, psammon, psammolittoral, primary productivity, chlorophyll a


    W latach 1984-1998 w psammolitoralu mezotroficznego jeziora Piaseczno badano produktywność glonów psammonowych. Opracowano oryginalną metodę bezpośredniego pomiaru produkcji pierwotnej tych glonów, opartej na "jasnych" i ciemnych" butelkach bez naruszania struktury podłoża i metodę pośrednią pomiaru produktywności przy pomocy koncentracji chlorofilu a. Badano także produktywność fitoplanktonu w strefie przybrzeżnej. Obliczono korelacje pomiędzy produktywnością glonów a stężeniem makroelementów w wodzie. We wszystkich latach badań najwyższą produkcję stwierdzano w eupsammonie, gdzie wahała się ona w zakresie 31.1 - 187.7 Cass. x m-2 x h-1, w hydropsammonie wartości były niższe i wynosiły od 9.6 - do 100.6 Cass. x m-2 x h-1. Dla fitoplanktonu wartości te były bardzo niskie, typowe dla jezior czystych. Koncentracja chlorofilu a w trakcie badań wykazywała odmienne tendencje zmian i wahała się od 53 w hydropsammonie do 765 mg. x m-2 w eupsammonie. Liczby asymilacyjne tych zbiorowisk były zawsze < od 1. Stwierdzono dodatnią korelację ( r > 0.4 ) pomiędzy produkcją pierwotną eupsammonu i fitoplanktonu psammolitoralu a koncentracjami NH4-N, NO3-N, Ntot, PO4-P, Ptot., K+ w wodzie gruntowej z piezometru. Nie stwierdzono korelacji pomiędzy produkcją pierwotną, koncentracją chlorofilu a a stężeniami makroelementami w wodzie gruntowej z piezometru i w wodzie psammolitoralu.


dr Jacek Rechulicz
Katedra Biologicznych Podstaw Produkcji Zwierzęcej, Akademia Rolnicza w Lublinie
e-mail do autora

Wpływ temperatury inkubacji na rozwój gruczołów wyklucia i wybrane parametry hodowlane u jazia (Leuciscus idus).

Key words - temperatura inkubacji ikry, gruczoły wyklucia, jaź


    W trzech zakresach temperatur prowadzono inkubację ikry jazia. Preparaty mikroskopowe barwione metodą potrójnego barwienia wg Azan - Heidenhaina wykonane z zarodków jazia pozwoliły na określenie liczby, rozmieszczenia i wielkości gruczołów wyklucia (HGC) w zależności od temperatury wody podczas inkubacji ikry. Liczba HGC's na pojedynczym embrionie wynosiła około 200 - 400, a wielkość ich zależała od temperatury wody podczas inkubacji. Gruczoły wyklucia stwierdzono w przednich częściach ciała (głowa, przednia ściana woreczka żółtkowego, płetwy piersiowe). Określono przeżywalność ikry i niektóre parametry morfometryczne wylęgu (długość całkowita i wielkość woreczka żółtkowego). W praktyce rybackiej do rozwoju embrionalnego jazia najkorzystniejsza jest woda o temperaturze 15 oC - 16 oC. W tych warunkach uzyskano wysoką przeżywalność ikry (59,2%), największą objętość komórek gruczołów wyklucia (9694,58ľm3) i woreczków żółtkowych (1,11mm3) oraz największą długość ciała larw (6,25mm).


dr inż. Robert Stryjecki, prof. dr hab. Witold Kowalik
Katedra Zoologii, Akademia Rolnicza w Lublinie
e-mail do autora

Pasożytnictwo u wodopójek (Acari, Hydrachnidia).

Key words - wodopójki, Hydrachnidia, pasożytnictwo, owady wodne


    Na podstawie danych z piśmiennictwa omówiono zagadnienia dotyczące pasożytowania larw wodopójek na owadach wodnych i małżach. Hydrachnidia przechodzą przez trzy stadia nieaktywne (prelarwa, protonimfa, tritonimfa) oraz trzy stadia aktywne (larwa, deutonimfa, postać dorosła). Larwy najczęściej pasożytują, głównie na owadach latających, których cykl rozwojowy związany jest ze środowiskiem wodnym (Odonata, Plecoptera, Heteroptera, Coleoptera, Trichoptera, Diptera) . Deutonimfy i postacie dorosłe są drapieżnikami i odżywiają się drobnymi bezkręgowcami wodnymi. U wodopójek można wyróżnić trzy podstawowe typy pasożytowania: 1) gdy faza pasożytnicza występuje w wodzie, 2) gdy larwy pasożytują na owadach żyjących na powierzchni wody, 3) gdy faza pasożytnicza występuje w znacznym oddaleniu od wody. U niektórych gatunków możliwy jest rozwój bez pasożytowania. Okres trwania fazy pasożytniczej larw zależy od długości życia żywiciela i strategii życiowej wodopójek; może wynosić od kilku dni do kilku tygodni, a nawet miesięcy. W okresie pasożytowania następuje wzrost larwy; larwa może zwiększać swoją objętość od kilkudziesięciu do kilkuset razy. Niekiedy stopień zarażenia populacji żywiciela może być znaczny (do 100%), jednakże średnia liczba larw przypadająca na żywiciela jest najczęściej niewielka (1-3). W przypadku znacznego zarażenia, pasożytowanie larw wodopójek może doprowadzić do śmierci żywiciela, jednakże sumaryczne negatywne oddziaływanie na populację jest niewielkie (kilka procent). W wyniku utraty energii na rzecz pasożyta, następuje osłabienie czynności życiowych żywiciela (przeżycie, reprodukcja). Niektóre owady mogą unikać zarażenia w sposób czynny, lub są odporne na pasożytowanie pewnych gatunków wodopójek.


dr Beata Messyasz, dr Barbara Nagengast
Zakład Hydrobiologii, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu
e-mail do autora

Zróżnicowanie florystyczne na poziomie mikro- i makrofitów w 6 jeziorach Strugi Gołanieckiej.

Key words - fitoplankton, sinice, makrofity, jeziora eutroficzne, układ rzeka-jeziora


    Wśród dużej liczby prac poświęconych florze glonów planktonowych i makrofitów w ekosystemach jeziornych Wielkopolski najmniej zbadane są układy "rzeka-jeziora". Jeziora Strugi Gołanieckiej to jeden z nielicznych na terenie Wielkopolski przypadek naturalnego połączenia 4 polimiktycznych i 2 dimiktycznych, trwale eutroficznych jezior wspólnym przepływem. Jeziora dimiktyczne na tle wszystkich badanych jezior charakteryzują się wyraźnie niższą trofią. W latach 1993-95 i 2000 na omawianych jeziorach prowadzono badania fizyczno-chemiczne, fitoplanktonu i fitosocjologiczne hydromakrofitów. Ze względu na zapotrzebowanie wody dla tego typowo rolniczego powiatu planuje się podpiętrzyć jeziora rynny Strugi Gołanieckiej. Celem badań była więc ocena stanu aktualnego (przed rozpoczęciem prac hydrogeologicznych) oraz ewentualna próba przewidywania zmian po realizacji projektu. Na podstawie przeprowadzonych badań fitosocjologicznych stwierdzono, że na badanych jeziorach występuje 28 zbiorowisk roślinności wodnej i szuwarowej w randze zespołu. Najwięcej, bo 20 zbiorowisk stwierdzono w Jeziorze Durowskim. Na jeziorze, jako jedynym z badanych występują wszystkie grupy ekologiczne roślin wodnych, tzn. helofity, nymfeidy, elodeidy, łąki ramienicowe i zbiorowiska pleustonowe. Na Jeziorze Bukowieckim Dużym stwierdzono 15 zbiorowisk, Kobyleckim i Grylewskim 14, Bukowieckim Małym 12 i Laskownickim 9. Prowadzone badania fitoplanktonu w jeziorach Strugi Gołanieckiej wykazały, że większość z nich charakteryzuje się wyraźną dominacją Cyanoprocaryota w ciągu całego lata. Analizując poziome rozmieszczenie fitoplanktonu w badanym układzie jezior stwierdzono różnice w liczebności, jak i biomasie komórek glonów pomiędzy odcinkiem Jeziora Laskownickiego a odcinkiem Jeziora Durowskiego. W Jeziorze Laskownickim na gorsze warunki świetlne (zakres przezroczystości wody do 0,8 m) przypadała dominacja ilościowa sinic przy mniejszym udziale zielenic. Sytuacja ta przedstawiała się odwrotnie w zbiorniku 6, gdzie liczniej występowały zielenice, przy jednocześnie lepszych warunkach świetlnych (przezroczystość wody do 2,5 m). Malejąca liczebność komórek sinic i wzrastająca zielenic przypadała na obniżanie się żyzności wód jezior.


mgr Andrzej Zykubek
Katedra Botaniki i Hydrobiologii, Katolicki Uniwersytet Lubelski
e-mail do autora

W poszukiwaniu ukrytego zagrożenia, czyli o strukturze fosforu w jeziorze i zlewni.

Key words - zlewnia, jezioro, fosfor organiczny, fosfor nieorganiczny, seston, kwasy humusowe, DOC


    Nie ulega już najmniejszej wątpliwości, że eutrofizacja naturalnych i sztucznych zbiorników wodnych jest współczesnym światowym problemem. Mimo względnie dobrego, i w miarę pełnego, rozpoznania eutrofogennej roli fosforu, stosunkowo mało prac poświęco-nych jest różnym chemicznym połączeniom tego pierwiastka w jeziorach i otaczających je zlewniach. W standardowych analizach hydrobiologcznych uwzględnia się bowiem przede wszystkim fosfor całkowity i fosforany. Zebrane dane literaturowe parametrów fizykochemicznych dla ponad czterystu jezior pozwalają na wyciągniecie wniosku, że frakcje nierozpuszczalne fosforu występujące w toni wodnej stanowią od 2 do 98% fosforu całkowitego (sic!). Ponadto, podobne stężenia fosforu całkowitego w różnych zbiornikach często nie są przekładalne na "troficzny obraz jeziora" wyrażony np. stężeniem chlorofilu a. Brak zainteresowania tym zagadnieniem widoczny jest w szczególności wśród polskich autorów. Choć coraz częściej wskazuje się na potrzebę ba-dań osadów w kontekście biodostępnych (aktualnie lub potencjalnie) frakcji fosforu, nadal jednak mało uwagi poświęca się tej problematyce w badaniach toni wodnej. W zbiornikach o wodzie niezabarwionej nierozpuszczalne frakcje fosforu mogą występować jako tzw. fosfor labilny lub związane z jonami Ca, Fe, Al i materią organiczną. Ina-czej jest w jeziorach humusowych - w tym przypadku podstawową frakcją tego pierwiastka jest raczej frakcja organiczna, tak rozpuszczalna jak i nierozpuszczalna. Fosfor organiczny jest główną frakcją, która migruje w glebie. Struktura fosforu organicznego, jego dynamika oraz czynniki ją kształtujące, zostały dość dobrze poznane w środowisku rolniczym, w wa-runkach uprawy. W oparciu o rozpoznanie warunków hydrochemicznych i biogeochemicznych w różnych mikrosiedliskach w niewielkiej powierzchniowo leśnej zlewni i w jeziorze Pereszpa, do-konano oceny ilości fosforu całkowitego, jego biologicznie dostępnych form oraz materii or-ganicznej. Uwzględniono rożne typy zlewni oraz toń wodną. Zaproponowano możliwy me-chanizm dynamiki związków fosforu w analizowanym układzie zlewniowo-jeziornym. W świetle istniejących modeli zmian klimatu (ocieplenie i wzrost natężenia promieniowania UV), a także przewidywanego wzrostu ilości tzw. kwaśnych opadów, można przy-puszczać, że w przyszłości właśnie fosfor organiczny w istotny sposób będzie modyfikowały bilans przyswajalnych (aktualnie lub potencjalnie) frakcji tego pierwiastka. Szczególnie, gdy zostaną wyeliminowane źródła fosforu mineralnego.



dr Paweł Buczyński
Zakład Zoologii, Uniwersytet Marii-Curie Skłodowskiej w Lublinie
e-mail do autora

mgr Edyta Serafin
Katedra Zoologii, Akademia Rolnicza w Lublinie
e-mail do autora

Narwiański Park Narodowy - chronić czy likwidować - refleksje po wyprawie hydroentomologicznej.

Key words - park narodowy, owady wodne, ochrona, degradacja


    Narwiański P.N. (NPN) to najmłodszy park narodowy w Polsce, utworzony w 1996 r. Chroni pradolinę Narwi w jej środkowym biegu. W literaturze podnosi się jego walory krajobrazowo-hydrologiczne ("Polska Amazonia"), florystyczne i ornitologiczne. Natomiast o faunie bezkręgowej wiadomo mało, o owadach wodnych - niemal nic. Z tego względu przeprowadziliśmy w lipcu 2002 r. wstępną inwentaryzację ważek (Odonata), chrząszczy (Coleoptera: Adephaga, Hydrophiloidea, Dryopidae, Limniidae,) i chruścików (Trichoptera,) centralnej i południowej części NPN. Wykazaliśmy: 36 gatunków ważek, 76 gatunków chrząszczy i 38 gatunków chruścików. W referacie przedstawiamy wnioski, wypływające z analizy zebranego materiału i obserwacji terenowych - skupiając się na aspekcie sozologicznym. Sytuacja wodnej entomofauny NPN okazała się o gorsza, niż można by oczekiwać. Nie wynika to jednak z degradacji wód wskutek zanieczyszczenie (jest ona zauważalne, ale w małej skali i tylko w dopływach) ani przekształceń krajobrazu, lecz z suszy. W 2002 r. i przez kilka wcześniejszych sezonów, terasa zalewowa Narwi wysychała już w maju. Powoduje to szereg niekorzystnych zmian środowiska, jak m.in.: astatyzacja drobnych zbiorników, rowów i kanałów; zmiana szaty roślinnej torfowisk niskich (zanikanie helofitów właściwych, zastępowanych przez "megaturzyce" i następnie trzcinę); spadek zróżnicowania zespołów roślinnych (co bezpośrednio i pośrednio wpływa na owady wodne). Galopującej degradacji ulega też jedyne w NPN torfowisko wysokie (Uroczysko Rynki). Z powyższych względów, drastycznie spada ilość i powierzchnia siedlisk dostępnych dla owadów wodnych. Dotyczy to nie tylko gatunków zbiorników trwałych. Warunki hydrologiczne stały się już niekorzystne nawet dla wielu gatunków przystosowanych do wysycha-nia wody. Ich ostoją pozostaje tylko Narew, jej dopływy i niektóre - najmłodsze, jeszcze nie odcięte - starorzecza. Odbija się to zarówno na zróżnicowaniu gatunkowym entomofauny, jak i braku szeregu gatunków, nawet pospolitych. Jest to szczególnie dobrze widoczne w zgru-powaniach ważek i chruścików. Z innych niekorzystnych zjawisk, odnotowanych przez nas lub omówionych na podstawie informacji uzyskanych od ludności miejscowej, należy wymienić: brak gospodarki łąkowej, spadek liczebności ryb w Narwi i ogólny spadek poziomu wody w rzece oraz brak lasów typowych dla dolin rzecznych (łęgi, olsy). Ich wpływ na owady wodne jest mniejszy, odbija się jednak na innych komponentach fauny - jak ptakach (mniejsza baza pokarmowa, pogorszenie jakości siedlisk lęgowych) czy płazach (szybkie wysychanie zbiorników może powodować śmierć kijanek przed metamorfozą). Prawdziwości tych obaw dowodzi odnotowany w latach 90-tych, znaczący spadek liczby gatunków ptaków lęgowych. Podsumowując: stan środowiska NPN jest gorszy niż wtedy, gdy wnioskowano o jego powołanie i do tego wciąż się pogarsza. Jeśli nie podejmie się aktywnego przeciwdziałania, za kilkanaście lat niewiele zostanie z wszem i wobec reklamowanych osobliwości przyrodniczych NPN (a granicę parku będzie można poprowadzić brzegiem Narwi). Sytuacja jest jeszcze na etapie, gdy niekorzystne zmiany można odwrócić poprzez poprawę stosunków wodnych. Jednak już niedługo może być na to za późno.


   

Za treść abstraktów odpowiadają autorzy referatów.

(C) 2001 Polskie Towarzystwo Hydrobiologiczne Oddział Lubelski - Wszelkie prawa zastrzeżone -
Wszystkie materiały zamieszczone w tej witrynie
objęte są odpowiednimi prawami autorskimi
Kopiowanie zabronione